راه های درمان بیماری برص یا پیسی با طب سنتی

آیا می دانید درمان بیماری برص یا پیسی با طب سنتی چطور انجام می شود؟ در طب سنتی، برای درمان بیماری برص یا پیسی از روش های مختلفی استفاده می شود که به عنوان روش های سنتی و گیاهی شناخته می شوند. در ادامه، به برخی از این روش‌های درمانی در طب سنتی برای بیماری برص پرداخته خواهد شد.

بیماری برص یا پیسی چیست؟

پیسی‌ یا برص نوعی بیماری خود ایمنی است که در آن سلول‌های رنگ‌ساز (ملانوسیت‌) تخریب شده و لکه‌های سفید بدون درد روی پوست ایجاد می‌شود؛ شیوع جهانی ۰.۵ تا ۲ درصد برآورد شده است.

انواع بیماری پیسی یا برص

عمومی / غیرقطعه‌ای (Generalized | Non-segmental)

• شایع‌ترین نوع (حدود ۸۵% موارد)
• لکه‌های سفید معمولاً قرینه و پراکنده روی دست، پا، صورت و نواحی چین‌خورده ظاهر می‌شوند.
• سیر بیماری به‌صورت دوره‌های عود و بهبود است.
•  زیرگروه‌ها:
  • ولگاریس (پراکنده‌ی گسترده)
  • آکروفاشیال (نوک انگشتان و نواحی اطراف دهان‌ و چشم)
  • تریکوم (سه‌رنگی؛ توضیح در ادامه)

سگمنتال (Segmental)

• حدود ۵ تا ۱۵% بیماران؛ اغلب در کودکان و نوجوانان.
• به یک درماتوم یا یک سمت بدن محدود است و معمولاً مرز میانی را قطع نمی‌کند.
• شروع سریع (چند هفته تا چند ماه) و سپس متوقف می‌شود.
• سفید شدن مو در همان ناحیه (لئوکوتریکیا) شایع است.

برص مخاطی (Mucosal)

• در غشاهای دهان، لب، بینی یا دستگاه تناسلی بروز می‌کند.
• ممکن است تنها یا همراه با نوع عمومی دیده شود.
• پاسخ به درمان‌های موضعی کمتر از انواع پوستی است.

کانونی / فوکال (Focal)

• یک یا چند لکه کوچک و محدود در یک ناحیه.
• طی ۱ تا ۲ سال ممکن است ثابت بماند یا به انواع دیگر تبدیل شود.
• نادر است و بیشتر در کودکان دیده می‌شود.

پیسی از نوع تریکوم (Trichrome)

• الگوی هدف با سه رنگ مشخص: مرکز سفید، حلقه‌ی میانی خاکستری روشن و پوست طبیعی در پیرامون
• معمولاً نشانگر فعالیت بالای بیماری است و زیرگروهی از غیرقطعه‌ای محسوب می‌شود.

جهانی (Universal)

• نادرترین نوع بیماری پیسی که کمتر از ۱ درصد افراد دچارش می‌شوند.
• بیش از ۸۰% سطح پوست بی‌رنگ می‌شود؛ غالباً پیشرونده و مقاوم به درمان است.

نکته‌ای برای تشخیص درست: در برخی بیماران نوع مختلط مشاهده می‌شود؛ یعنی ضایعات سگمنتال و غیرقطعه‌ای به‌طور همزمان وجود دارند که مدیریت درمانی چندجانبه را ضروری می‌کند.

علائم بیماری پیسی چیست؟

از علایم این بیماری، ایجاد لکه‌های سفید متقارن یا منفرد روی دست، صورت، دور دهان و نواحی چین‌خورده، گاهی خارش خفیف. پیسی واگیردار نیست و مسیر جنسی یا دهانی و بینی برای آن وجود ندارد.

علل ایجاد بیماری پیسی یا برص از نظر طب سنتی و علمی چیست؟

۱. عوامل پذیرفته شده (شواهد علمی نوین)

• استعداد ژنتیکی و خودایمنی: بیش از ۳۰ ژن در بروز پیسی دخیل هستند و بیماری با تیروئیدیت هاشیموتو یا گریوز همپوشانی ژنتیکی دارد.

• آسیب یا سایش پوست (پدیده‌ی کُبنر): خراش، سوختگی، فشار کفش یا اصلاح مکرر می‌تواند لکه‌های جدید ایجاد کند، نشانه‌ای از فعالیت بیماری است.

• استرس و اختلالات خلقی: رویدادهای پراسترس و افسردگی‌شناخته شده‌اند که زمان شروع و وخامت بیماری را تشدید می‌کنند.

• تغییرات هورمونی و بیماری‌های غدد: نوسان هورمون‌های تیروئید، بارداری یا کمبود ویتامین D می‌توانند سیر بیماری را عوض کنند.

• استرس اکسیداتیو و متابولیک: افزایش رادیکال‌های آزاد و اختلال میتوکندری، ملانوسیت‌ها را آسیب‌پذیر می‌کند.

۲. دیدگاه طب سنتی در مورد پیسی (شواهد بالینی)

از دیدگاه طب سنتی ایران، پیسی زمانی رخ می‌دهد که اخلاط سرد و غلیظ به ویژه بلغم اضافه یا سودای سوخته در خون انباشته شود و نیروی مُشبِّه (توانِ تبدیل غذا به بافت سالم) سست گردد؛ در نتیجه رنگ‌دانه به پوست نمی‌رسد و لکه‌های سفید ظاهر می‌شود. خوردن خوراکی‌های سرد و رطوبت‌زا مثل لبنیات پرچرب، ماهی تازه و خیار، هضم ناقص، بی‌خوابی و اندوه طولانی این غلظت را تشدید می‌کند. بنابراین حکما توصیه می‌کنند پیش از هر چیز رژیم غذایی را به سمت خوراک‌های گرم و خشک تغییر دهیم، بدن را با ترکیباتی مثل عسل و ادویه‌های گرمی بخش به‌آرامی پاک‌سازی کنیم، معده و کبد را با دارچین، زیره یا روغن سیاه‌دانه تقویت کنیم و از حمام تعریق و ماساژ با روغن‌های گرم بهره ببریم تا مسیر خون‌رسانی باز شود و رنگ طبیعی پوست فرصت بازگشت پیدا کند.

• سوء مزاج سرد و رطوبی (افزایش بلغم) یا سودای سوخته: غلبه‌ی این اخلاط می‌تواند بهق ابیض ایجاد کند.

• رژیم غذایی سرد، لبنیات چرب، شیرینی و بی‌نظمی در وعده‌ها: تصور می‌شود هضم را کند کرده، خلط بلغم را افزایش دهند و جریان رنگ‌ساز را مختل کنند.

• اندوه و اضطراب طولانی: ضعف روح حیوانی و خون‌رسانی به پوست را رقم می‌زند. با روایات علمی درباره‌ی نقش استرس همسو است.

• عدم تحرک یا تعریق ناکافی: حکما عرق ملایم حمام گرم و ورزش سبک را برای گشودن مسام و رفع غلظت خون توصیه می‌کنند.

علت لکه های سفید روی پوست در طب سنتی

عوامل ژنتیکی (بیش‌ از ۳۰ ژن)، استرس اکسیداتیو و اختلال ایمنی سلول T در کنار استرس مزمن و برخی موادِ شغلی، مهم‌ترین محرک‌ها هستند. تحقیقات ۲۰۲۴ نشان داده استرس شبکه آندوپلاسمی پلی بین رادیکال‌های آزاد و تخریب ملانوسیت است.

سرعت رشد بیماری پیسی

سرعت پیشرفت بیماری پیسی در افراد مختلف متفاوت است و به نوع پیسی بستگی دارد.

در نگاه تلفیقی پزشکی نوین و طب سنتی ایران، برص موضعی تند پیش رونده که امروزه به نام پیسی سگمنتال می‌شناسیم، اغلب در کودکی یا نوجوانی شروع می‌شود، در عرض چند ماه تا یک سال لکه‌های محدود و یک‌طرفه‌ای را پدید می‌آورد و سپس با آرام شدن التهاب یا اصلاح مزاج معمولاً ثابت می‌ماند. در مقابل، برص منتشر یا متمدد (پیسی غیرسگمنتال) شایع‌تر است و به صورت تدریجی و موجی در بخش‌های قرینه‌ی بدن گسترش می‌یابد، به‌گونه‌ای که بیمار در طول زندگی دوره‌های سکون و شعله‌وری را تجربه می‌کند.

هر دو دیدگاه متفق‌اند که اندوه و استرس مزمن با تضعیف نیروی حیات و بر هم زدن تنظیم ایمنی می‌تواند ظهور یا سرعت پیشرفت لکه‌های سفید را افزایش دهد. از این رو کنترل استرس، تقویت روح و مزاج و پیگیری درمان تخصصی به‌صورت هم‌زمان، راهبردی کلیدی برای مهار این بیماری به شمار می‌رود.

جلوگیری از پیسی

هیچ راه تضمینی برای جلوگیری کامل از پیسی وجود ندارد، اما می‌توانید با کم کردن استرس، استفاده از ضد آفتاب مناسب، دوری از مواد شیمیایی تحریک‌کننده پوست و دریافت کافی ویتامین D و B12، سرعت پیشرفت بیماری را تا حد زیادی کاهش دهید.

تقویت سیستم ایمنی و آرام‌سازی روح و روان نیز می‌تواند سرعت پیشرفت این بیماری را به طور قابل توجهی کاهش دهد.

درمان بیماری برص یا پیسی

درمان ویتیلیگو با طب سنتی

عسل به دلیل خواص ضدالتهابی و آنتی‌اکسیدانی خود، می‌تواند در کاهش التهاب و بهبود ظاهر پوست افراد مبتلا به پیسی مؤثر باشد. برای بهره‌گیری از این خواص، می‌توان عسل را به‌صورت موضعی بر روی نواحی مبتلا اعمال کرد یا آن را با موادی مانند نشاسته ترکیب کرده و بر روی لکه‌های سفید قرار داد. همچنین، مصرف خوراکی عسل با ترکیب موادی مانند سیاهدانه می‌تواند به تقویت سیستم ایمنی و بهبود علائم پیسی کمک کند.

درمان خانگی برص

روغن گل محمدی به دلیل برخورداری از خواص ضدالتهابی و ترمیم‌کنندگی می‌تواند یکی از بهترین درمان‌های خانگی ویتیلیگو محسوب شود. برای استفاده از این روغن ابتدا پوست را از هر گونه آلودگی پاک کرده و سپس به روغن گل محمدی آغشته کنید. پس از گذشت ۳۰ دقیقه ناحیه مورد نظر را با آب ولرم بشویید.

درمان گیاهی پیسی

سیر یکی از بهترین گیاهان برای درمان پیسی است. برای استفاده موضعی از این گیاه کافی است مقداری سیر تازه را برش داده و بر روی پوست قرار دهید. با گذشت حداقل ۲۰ دقیقه پوست را با آب بشویید. این کار را به مدت دو ماه تکرار کنید تا نتایج حاصل شده قابل مشاهده شود.

درمان خانگی پیسی

درمان‌های خانگی پیسی شامل استفاده از روغن‌های گیاهی مانند روغن بابونه است. روغن بابونه به دلیل خواص ضدالتهابی و آرام‌بخش خود، می‌تواند در کاهش التهاب و تسکین پوست مؤثر باشد. برای استفاده، می‌توان چند قطره از روغن بابونه را با یک روغن حامل مانند روغن زیتون ترکیب کرده و به‌آرامی بر روی نواحی مبتلا ماساژ داد. این کار را می‌توان روزانه تکرار کرد تا به مرور زمان به بهبود ظاهر پوست کمک کند. توجه داشته باشید که پیش از استفاده از هرگونه روغن گیاهی، انجام تست حساسیت و مشاوره با پزشک ضروری است تا از بروز واکنش‌های ناخواسته جلوگیری شود.

درمان پیسی با پوست گردو

پوست گردو دارای ترکیبات مؤثری مانند استروئیدها، آلکالوئیدها، ویتامین‌ها و مواد معدنی است. این ترکیبات ممکن است به بهبود وضعیت پوست و کاهش علائم پیسی کمک کنند. استفاده از پوست گردو در طب سنتی به دلیل خواص ضد التهابی و آنتی‌اکسیدانی‌اش مورد توجه قرار گرفته است.

برای تهیه پودر پوست گردو، آن را خشک کرده و سپس آسیاب کنید. این پودر را با روغن طبیعی مانند روغن زیتون یا روغن نارگیل ترکیب کرده و به‌عنوان ماسک روی نواحی مبتلا به پیسی بمالید. پس از ۱۵-۲۰ دقیقه، با آب گرم شستشو دهید.

همچنین می‌توانید پوست گردو را در دمای بالا بسوزانید تا کاملاً سیاه شود. سپس آن را خرد کرده و به‌عنوان پودر روی نواحی آسیب‌دیده بمالید و به آرامی ماساژ دهید. بعد از جذب، با آب گرم بشویید.

درمان صد در صد پیسی

روغن اکالیپتوس یک روغن فوق‌العاده برای درمان بیماری پیسی است. برای استفاده، چند قطره از روغن اکالیپتوس را با یک روغن حامل مانند روغن نارگیل مخلوط کرده و به‌آرامی بر روی لکه‌های سفید ماساژ دهید. این عمل را می‌توان دو تا سه بار در هفته انجام داد. همچنین، استنشاق بخار روغن اکالیپتوس می‌تواند به کاهش استرس کمک کند که یکی از عوامل تشدیدکننده پیسی محسوب می‌شود.

هشدار: پیش از مصرف هر فرآورده سنتی حتماً با پزشک یا متخصص طب‌سنتی دارای مجوز مشورت کنید؛ بعضی ترکیبات با فوتوتراپی یا داروهای سیستمیک تداخل دارند.

برای درمان بیماری برص یا پیسی چه بخوریم و از خوردن چه مواد غذایی خودداری کنیم؟

در مکتب طب سنتی، برص پیامد غلبه‌ی بلغم سرد یا سودای سوخته بر پوست شمرده می‌شود؛ بنابراین هدف رژیم درمانی گرم و خشک کردن مزاج و تقویت هضم و کبد است.

آنچه می‌توانید بخورید

• دم کرده‌ی زعفران با شیر ولرم و عسل (صبح ناشتا یا عصر): ادویه‌ای گرم است که به اعتقاد حکما قوه‌ی رنگ‌ساز را تقویت می‌کند.

• شیره یا دو عدد انجیر خشک همراه گردو: انجیر ملین ملایم، و گردو گرم و مغذی است و در منابع معتبری به عنوان میان‌وعده‌ی مفید آمده است.

• تنقلات گرم مثل بادام بوداده، پسته، تخمه کدو با زیره یا دارچین: این مغزها برخلاف برخی مطالب اینترنتی، در بسیاری از متون برای تقویت خون و جلوگیری از خشکی پوست توصیه شده‌اند.

• گوشت‌های سبک کبابی (جوجه کبوتر، بره، کبک) و نان برشته: معده را کم‌تر درگیر می‌کنند و «خون گرم» تولید می‌کنند.

• دمنوش گل گاوزبان + لیموعمانی: یک‌بار در روز برای آرام‌سازی اعصاب و کاستن از استرس، عامل شناخته‌شده‌ی تشدید برص.

• ادویه‌های گرم ضدالتهاب مثل زیره، زردچوبه، زنجبیل یا سیاه‌دانه‌ی پودر‌ شده: (روزی یک قاشق چای‌خوری) که هم هضم را بهبود می‌دهند و هم آنتی‌اکسیدان فراهم می‌کنند.

برای درمان بیماری برص یا پیسی چه نخوریم؟

• خوراکی‌های سرد و رطوبت‌زا: ماهی، لبنیات پرچرب، قارچ، خیار، هندوانه، نوشیدنی یخ که بلغم را افزایش می‌دهند.

• سرکه، ترشی‌ها و مرکبات ترش در حجم زیاد: حکما معتقدند ترشی تیز سوخت سودا را بالا می‌برد و لکه‌ها را پررنگ‌تر می‌کند.

• شکر و شیرینی صنعتی: تولید بلغم خام کرده و پاسخ درمانی را کند می‌کند.

• روغن‌های مایع صنعتی و سرخ‌کردنی های مکرر: به جای آن از روغن کنجد بکر یا دنبه‌ی ذوب‌شده در حد اعتدال بهره ببرید.

یادآوری: مصرف موضعی خمیر پوست گردو آسیاب‌شده + سرکه سیب روی ضایعه، هفته‌ای سه‌بار (۲۰ دقیقه)، در متون سنتی به عنوان محرک رنگ‌سازی ذکر شده است، اما ابتدا روی بخش کوچکی تست کنید تا مطمئن شوید سوزش یا درماتیت ایجاد نمی‌کند.

این توصیه‌ها جایگزین نظر پزشک یا متخصص طب سنتی نیست. پیش از آغاز هر رژیم یا ترکیب گیاهی، حتماً با کارشناس مربوط مشورت کنید، به ویژه اگر تحت فوتوتراپی یا داروهای مدرن برص هستید.

عاقبت بیماری برص

پیش‌بینی دقیق سیر پیشرفت بیماری برص دشوار است؛ در برخی افراد، لکه‌ها به‌طور خودبه‌خود متوقف می‌شوند، در حالی که در دیگران، به تدریج گسترش یافته و نواحی بیشتری از پوست را درگیر می‌کنند. عوامل متعددی مانند اختلالات خود ایمنی، وراثت و رویدادهای محرک نظیر استرس یا آفتاب سوختگی شدید می‌توانند در شدت بروز این بیماری نقش داشته باشند. اگرچه درمان قطعی برای برص وجود ندارد، اما روش‌های مختلفی مانند دار و درمانی، نور درمانی و تغییرات سبک زندگی می‌توانند به کنترل و کاهش علائم کمک کنند.